یه سناریوی کابوس واره
مثل این می مونه که بیشتر از چند میلیون
بمب هیروشیمایی یهو منفجر بشه
بزرگترین فاجعه طبیعی کره زمین
به دنیا برخورد کرده
یه اَبَر فوران
به اندازه اصابت یه شهاب سنگ
یا شاید بدتر از اون می مونه
شبکه های برق از بین رفتن
تمام شهرها زیر خاکستر مدفون شدن
این خاکستر اون قدری سنگین و ضخیمه
که مردم و حیوانات رو زنده زنده از بین می بره
خورشید تو سرتاسر کره زمین تار می شه
،همه کره زمین رو تحت تأثیر قرار می ده، می دونی
اقتصاد، آب و هوا، همه چی رو
زمین وارد زمستونی شده که سال ها طول می کشه
محصولات کشاورزی به ثمر نمی شینن
در حال حاضر اندازه مصرف 3ماه غلات انبار کردیم
اما بعدش غذایی در کار نخواهد بود
داریم به یه قحطی گسترده نگاه می کنیم
امکانش هست این کابوس واقعاً اتفاق بیفته؟
،برای تحقیق در مورد این فاجعه بالقوه
آخرین داده های علمی رو به کار می بریم تا پرده از رازی که
زیر پامون قراره داره برداریم .و زمین رو به شکل کاملاً جدیدی ببینیم
پارک ملی یلواستون (یک پارک ملی واقع در ایالات متحده آمریکا و ایالت های وایومینگ، مونتانا و آیداهو)
،اگه قرار باشه آخر الزمان بشه .از همین جا شروع می شه
روز زیباییه
واقعاً بابت اینجا بودن هیجان زده ام
عاشق اینم بیام یلواستون
یلواستون یکی از حیرت انگیزترین مکان های دنیاست
یلواستون در 3تا ایالت پخش شده
و در قلب کوه های راکی آمریکا قرار داره
یکی از دلایلی که یلواستون
این قدر تماشاییه، به خاطر منظره حیرت انگیزشه
که پره از چاله های گل جوشان (پروفسور بریتنی برند - آتشفشان شناس)
(آبگیرهای فوق داغ و آبفشان ها (چشمه آب گرم
،از جمله کشتی بخار دارای شهرت جهانی
،بلندترین آبفشان فعال زمین
که آب جوشان رو تا ارتفاع 90متر به بالا پرتاب می کنه
،اما یه یلواستون دیگه هم وجود داره
یلواستونی که فقط دانشمندها شانس دیدنش رو دارن
تصویر پرو ایکس ما شبکه ای از کانال های آبی رو نشون می ده
که زیر یلواستون در جریانند
و سرشار هستن از برف آب شده کوهستان ها
اما این برف آب شده به شدت داغه
اینجا کلی گرما از زیر زمین بیرون میاد
سئوال اینه که چرا؟
چرا اینقدر گرما داریم؟
اولین سرنخ مربوط به منبع گرمای مرموز پارک
در فاصله 5هزار کیلومتری اینجا قرار داره
یه جای دیگه که به خاطر آبشفشان ها و چشمه های آب گرمش معروفه
من 20سال اخیر رو در ایسلند سکونت داشتم
و در مورد فعالیت آتشفشان ها تحقیق می کردم
ریک پدرسون یکی از زمین شناس های برجسته ایسلنده
درست مثل یلواستون، این جزیره هم پره از
منافذی که ازشون بخار بلند می شه و چاله های گلی
و آبفشان ها
آبفشان در واقع کلمه اصلی ایسلندی برای فوران گره (ریک پدرسون - آتشفشان شناس).
پس آب داغ رو به صورت فورانی می زنه روی سطح زمین
،اما برخلاف یلواستون
منبع این گرمای شدید توی ایسلند معلومه
و همه می تونن ببیننش
بخار رو می بینیم که بالا میاد
گل در حال قل قل رو می بینیم که محصول
ماگمای گداخته ایه که در چند کیلومتری زیر پامون قرار داره
ایسلند رو آتشفشان ها ساختن
،با اینکه ایسلند از اکثر ایالت های آمریکا کوچیک تره
اما بیشتر از 100تا منطقه آتشفشانی داره
چشم انداز سیاه اینجا در واقع مدرک
محیط آتشفشانی بسیار فعال ایسلنده
هر 5،4سال یه آتشفشان بیدار می شه
منبع آتشفشانی سیستم زمین گرمایی اینجا معلومه
کل ایسلند توسط فعالیت های آتشفشانی ایجاد شده
اینجا چیزی وجود نداره که از یه آتشفشان به وجود نیومده باشه
آبفشان ها در سرزمین کوهستان های آتشفشانی
و آبفشان ها در سرزمین بدون کوهستان های آتشفشانی (پارک ملی یلواستون)
در یلواستون دشت های گدازه سیاه نمی بینی
،اما تعداد آبفشان های همین یه پارک
10برابر کل ایسلنده
این همه گرما از کجا میاد؟
یکی از نکات خیلی خوب کار توی یلواستون
اینه که خیلی محیط پویایی داره
هر بار که میای اینجا، یه چیز تازه می بینی (پروفسور جیمی فارل - زلزله شناس)
یه چیز متفاوت می بینی
همیشه یه سئوال جدید وجود داره .همیشه یه مشکل جدید وجود داره
همین ویژگی اینجا رو جالب توجه نگه می داره
جیمی فارل بیشتر از یه دهه
اینجا مشغول بررسی اینه که زیر یلواستون چی قرار داره
برای اینکه درباره این سیستم عظیم و غیر قابل پیش بینی چیزهای بیشتری پیدا کنه
شبکه ای از حس گرهای زمینی رو نصب کرده
اینجا یه چند تا تجهیز داریم
برای برقراری ارتباط با زلزله سنج هام از این استفاده می کنم
و اینجا هم زلزله سنج اصلی رو دارم
و کارش اینه که لرزش های خیلی خفیف زمین
رو اندازه گیری می کنه
ما این سیگنال های زلزله ای رو با هدف
،فهم اینکه از کجا میان
،سیستم لوله کشی زیر زمینی چه شکلیه
و اینکه چرا در حال حاضر اینقدر فعاله، ثبت می کنیم
داده های زلزله ای یه تصویر سه بعدی از زمینِ
زیر پای پروفسور فارل میسازن.
ما با استفاده از این داده ها میتونیم از زمین تصاویر پرتو ایکس بگیریم تا منبع
گرمای فوق العاده یلواستون رو پیدا کنیم.
دانشمندها زیر سیستم زمین گرمایی پارک،
یه منظر خارق العاده کشف کردن.
محفظه پهناوری از سنگ های نیمه مذاب که تا حدود
یک چهارم از زیر پارک رو پوشونده.
این محفظه به طول نود و عرض بیست و پنج کیلومتر،
یکی از بزرگ ترین محفظه های ماگماییه که تا حالا کشف شده.
دانشمندها باور دارن حجمش دو برابر گرند کنیونه (یک ژرف دره که میان آن رودخانه کلرادو قرار دارد).
توی ایسلند، محفظه های ماگمایی که اندازه یه تیکه اینجا هستن،
آتشفشان های شدیدی رو میسازن.
ولی روی سطح یلواستون،
تقریباً هیچ نشونه ای از محفظه ماگمای عظیمی که اون زیره، نیست.
چرا؟
جوابش رو میشه در امتداد یکی از آتشفشانی ترین
مناطق سیاره پیدا کرد: حلقه آتش؛
زنجیره مرگباری از آتشفشان هایی که دور اقیانوس آرام حلقه زدن.
اندونزی
من نزدیک شش ساله میام اندونزی
تا ساختار زمینی محشری که اینجا پیدا میکنیم رو بررسی کنم (دکتر ادونارا موسک - آتشفشان شناس).
زمین شناس، دکتر ادونارا موسک،
یکی از کارشناسان حوزه اندونزیه.
ما اینجا بالای صد و بیست آتشفشان فعال داریم.
یکی از فعال ترین آتشفشان های اندونزی
کوه سینابونگ در استان سوماتراست.
این کوه توی نه سال اخیر با فوران های تخریب آمیزش
جزیره رو مورد اصابت قرار داده.
صبح بخیر.
دکتر موسک الان دقیقاً توی خونه
و در رصدخانه آتشفشان سینابونگ قرار داره.
واو، پس این خوانش واقعی جنبش زمینه
که از فوران نهم ژوئن امسال به دست اومده.
به طور حیرت انگیزی فعاله.
اوه، خیلی واضحه.
آره، واضحه.
امروز که اینجا وایمیستی یه آتشفشان قریب الوقوع،
و شگفت انگیز رو میبینی و متوجه خطر پشتش میشی.
ولی با این حال خورشید داره میتابه ،پرنده ها جیک جیک میکنن،
و زیاد خطرناک به نظر نمیاد.
یه جورایی مثل بازی با آتیش میمونه.
توی تازه ترین فوران یه ستون از خاکستر ایجاد شد،
که حدوداً هفت کیلومتر ارتفاع
و جریان های سنگ آذرآواری داشت که واقعاً کل این منطقه ای
که داریم از سینابورگ نگاه میکنیم رو احاطه کرده بود.
جریان های سنگ آذرآواری.
بهمن هایی از سنگ جوشان .خاکستر و گاز،
این جریان ها خیلی از جریان گدازه ای خطرناک ترن،
و میتونن با سرعت ششصد و پنجاه کیلومتر در ساعت حرکت کنن.
و تا چند کیلومتری اطرافشون ردپای خطرناک آتشفشانی،
از خودشون به جا میذارن.
تو ناحیه نزدیک آتشفشان .دکتر موسک بقایای آذرآواری پیدا میکنه،
ولی یه رازی در کاره.
حتی واسه کوهی مثل سینابورگ هم زیادی مواد اینجاست.
این یعنی یه آتشفشانی این اطرافه
که صدها برابر از سینابورگ بزرگ تره.
این آتشفشان عظیم و مخفی کجاست؟
و آیا این آتشفشان میتونه توضیح بده که چرا یلواستون آروم
ممکنه یه روزی تبدیل به یه قاتل جمعی بشه؟
سرنخ های مربوط به راز ظاهر بی آزار یلواستون
توی جزیره سوماترای اندونزی قرار داره.
واسه همین از رصدخونه رفتیم
و راه افتادیم سمت جنوب به طرف جنگل سوماترایی.
و چیزی که دنبالش هستم .مواد حاصل از فورانه،
کارشناس آتشفشان، دکتر ادونارا موسک،
دنبال شواهد مربوط به فوران های مرگبار اندونزیه.
این منطقه به خصوص به نظر جای خوبی میاد.
پروفسور از یه دسته سنگ در معرض دید .یه سرنخ پیدا میکنه،
ظاهراً این خطوط الیاف شیشه هستن
که میتونه به این معنا باشه محصول ماگماییه که یه جورایی
پخش شده و بعدش به سرعت سرد شده تا بافتی که
الان داریم میبینیم رو شکل بده.
اسمی که روی این نوع مواد فورانی گذاشتیم ایگنمبریته
و ایگنمبریت در واقع از
رسوبات جریان های آذرآواری بسیار بزرگ ساخته شده.
دکتر موسک در سایه سینابورگ قرار داره،
یه آتشفشان به شدت خطرناک که به تازگی هم فعال بوده.
خب ممکنه فکر کنید که این ایگنمبریت از سینابورگ اومده.
ولی یه مشکلی وجود داره.
سینابورگ اونقدر آتشفشان بزرگی نیست که
تونسته باشه تمام این ایگنمبریت رو تولید کنه.
این ایگنمبریت حسابی ضخیمه و منطقه وسیعی رو میپوشونه.
تو یه سری جاها .ضخامت این ایگنمبریت به بالای نود متر میرسه،
چیزی که اینجا میبینیم .فقط نوک کوه یخه،
و این یعنی یه آتشفشانی این اطرافه
که صدها برابر از سینابورگ بزرگ تره.
ولی کجا؟
اندونزی هیچ آتشفشانی نداره که
حتی نزدیک به صد برابر سینابورگ باشه.
ممکنه یه آتشفشان عظیم در ملا عام مخفی شده باشه؟
این معما دکتر موسک رو بیشتر به سمت جنوب میبره،
به سمت حجم عظیمی از آب که تقریباً سی و دو کیلومتر طول
و چهارصد و پنجاه متر عمقشه .دریاچه توبا،
دریاچه ای که در مرکز جزیره ساموسیر قرار داره.
ارتفاع صخره های عظیم اینجا به بالای ششصد متر میرسه.
ولی جنس سنگی که نوکش قرار داره .چیزی نیست که آدم انتظارش رو داشته باشه،
جنس ماده ای که روی نوک این صخره ها پیدا میکنیم
در واقع رسوبات دریاچه هستن.
و رسوبات دریاچه باید از زیر دریاچه سرچشمه گرفته باشن.
چطور سنگی که کف دریاچه قرار داشته
به هزاران متر بالاتر روی هوا رسیده؟
معنیش اینه که یه چیزی این لایه های دریاچه ای
رو به سمت بالا هل داده.
از وسط دریاچه تا بالای دریاچه به سمت این ارتفاعات بزرگ
زمین شناس ها متوجه شدن نیرویی که زمین رو به سمت بالا هل داده
تا این جزیره رو شکل بده .ماگماست،
مثل یلواستون زیر این آب ها هم مقدار زیادی،
ماگما وجود داره.
هفتاد و چهار هزار سال پیش .یه فوران غول آسا به شکل یه حلقه رخ داد،
آتشفشان روی خودش در هم پاشید،
و گودال عظیمی به اسم دهانه آتشفشانی رو ایجاد کرد.
بعدش در طی هزاران سال ماگمای بی قرار این جزیره برملا کننده رو،
به سمت مرکزش هل داد.
اگه دنبال آتشفشان میگردی .این خودشه،
الان داخلش هستیم.
دریاچه توبا خود آتشفشانه.
یه دهانه آتشفشانی مثل این امضای
قدرتمندترین فاجعه طبیعی روی زمینه .یه ابر فوران،
قدرت یه ابر فوران بیشتر از
قدرت انفجار چندین میلیون بمب هیروشیمایی به صورت همزمانه.
هر چیزی که تو حول و حوش شعاع سیصد و بیست کیلومتریش قرار داشته،
کاملاً به خاکستر تبدیل شده.
یه ابر فوران .یه ابر آتشفشان،
توبا امروزه تاریخچه تحولات عظیمش رو در خودش مخفی میکنه،
چون فورانش اونقدری بزرگ بوده
که آتفشان خودش رو نابود کرده.
درست مثل توبا، یلواستون بالای ذخایر وسیعی از ماگما قرار داره.
ممکنه یلواستون هم یه ابرآتشفشان باشه؟
اگه اینطوریه دهانه آتشفشانیش کجاست؟،
دریاچه توبا موثق ترین نمونه از دهانه آتشفشانیه.
پس وقتی درباره ابر فوران ها و شواهد
مربوط به ابر فوران ها صحبت میکنیم انتظار داریم یه دهانه آتشفشانی مشابه،
اینجا توی یلواستون ببینیم.
اما وقتی به اطراف نگاه میکنیم .دهانه آتشفشانی مشهودی نمیبینیم،
:روی لبه غربی پارک یه سرنخ قرار داره
یه صخره صرف.
این صخره ها دو نکته رو بهمون میگن.
یک، اینجا بدون شک گدازه فوران کرده،
پس صخره ها آتشفشانی هستن.
ولی جالب ترش اینه که چرا یه صخره شده.
جریان های گدازه ای نمیتونن یه رخ صخره ای شکل بدن.
حتماً یه اتفاقی باید افتاده باشه که از این گدازه ها رونمایی بکنه.
یه اتفاق واقعاً بزرگ.
زمینی که روش وایسادیم یه زمانی تا بالای،
اون صخره ها بوده و باید به طور فاجعه باری
پایین اومده باشه تا از چیزی که امروز میبینیم .رونمایی بکنه،
و تنها شکلی که این اتفاق ممکنه بیفته .یه ابر فورانه،
پس این صخره ها مدرک خیلی خوبی از این هستن که شاید ما
روی لبه یه دهانه آتشفشانی وایساده باشیم ولی سوال بعدی اینه که،
بقیه دهانه کجاست؟
وقتی یه نگاهی به اطراف یلواستون میندازیم،
فرو رفتگی روشنی رو نمیبینیم پس دهانه کجاست؟،
برای حل این معما،
باید صدها متر از زیر زمین رو بررسی کنیم.
دانشمندها با استفاده از داده های به دست اومده از نمونه سنگ هایی که از سرتاسر یلواستون جمع شده،
میتونن یه نمای پرتو ایکس از چیزی که :این زیر قرار داره، بسازن
یه گودال وسیع بیشتر از شش برابر اندازه شیکاگو.
یه دهانه آتشفشانی مخفی.
پس یلواستون واقعاً یه دهانه آتشفشانی داره
و از این موضع مسلط .میتونیم بفهمیم که چرا دیدنش اینقدر سخته،
دلیل اولش اینه که این منطقه به شدت عظیمه.
عرضش پنجاه کیلومتره.
دلیل دومش اینه که این دهانه باستانی
تقریباً به صورت کامل پر شده.
این ثابت میکنه که یلواستون یه ابر آتشفشانه.
قدرتی که یه آخرالزمان جهانی رو رها میکنه .همینجا قرار داره،
ممکنه این غول خفته یه روزی بیدار بشه؟
طبیعت وحش دور افتاده یلواستون
یه ابر آتشفشان هم هست،
که قدرت تهدید شهرهای آمریکا
از سن فرانسیسکو تا شیکاگو رو داره.
چی میتونه یلواستون رو به لبه فوران برسونه؟
من اون اول مثل خیلی از مردم
تو زمان بچگی و با یه سفر جاده ای که جوهره آمریکایی هاست، به یلواستون اومدم،
خیلی قبل تر از اینکه بدونم زمین شناس میشم.
برای بررسی ساز و کار فوران های یلواستون،
کارشناس آتشفشان کریستی تیل
گذشته خشونت بارش رو مورد بررسی قرار میده.
اوه، این به نظر امیدوار کننده میاد.
بیاید یه مقدار بریم نزدیک تر .اونجا امیدوار کننده تر هم به نظر میاد،
آره، دقیقاً دنبال همین هستیم (پروفسور کریستی تیل - سنگ شناس و زمین شیمیدان).
این یه باقیمونه فورانی زیباست.
لایه های افقیش رو میبینم.
یه لایه بسیار یکپارچه این بالاست.
ما اسم این رو میذاریم ایگنمبریت جوش خورده.
ایگنمبریت.
یه کلمه سبک با قدرت مگاتُنی.
و این همون ماده ایه که اطراف ابر آتشفشان
اندونزی یعنی توبا جمع شده.
بالای هزار متر مکعب از این ایگنمبریت
تو سرتاسر یلواستون وجود داره.
صخره هایی به ارتفاع بالای چهارصد متر از جنس ایگنمبریت رو میبینیم.
یه زمانی سیل هایی از خاکستر جوشان
تو سرتاسر این سرزمین جولان میدادن.
زمان اون فوران دلت نمیخواست
هیچ نزدیک یلواستون باشی.
قدمت سنجی ایگنمبریت یلواستون پرده از
یه ابر فوران مربوط به ششصد و سی هزار سال قبل برمیداره.
ولی این تنها حقیقت جالب توجه مخفی
توی سنگ های یلواستون نیست.
وقتی به این تاریخ ها نگاه میکنیم،
سه تاریخ مختلف رو شاهد هستیم،
سه ثبت زمانی مختلف
از سه فوران مختلف!
پس سه تا فوران غول آسا توی یلواستون اتفاق افتاده،
از جمله این یکی.
این مسئله من رو دیوونه میکنه.
یلواستون فقط یه فوران عظیم نداشته.
این ابر آتشفشان سریالیه.
اولین ابر فورانش هم حدوداً
دو میلیون و صدهزار سال پیش اتفاق افتاد.
فوران بعدی هم حدوداً یک و نیم میلیون سال قبل اتفاق افتاد.
و بالاخره تازه ترین ابر فورانش هم حدوداً،
ششصد یا ششصد و سی هزار سال پیش اتفاق افتاد.
پس هر کدوم از این فوران ها یه فرو رفتگی عظیم توی زمین ایجاد کرده
که متعاقباً با گدازه هایی که بعدش فوران کردن، پر شده
و این چرخه دوباره از اول شروع شده.
آیا یلواستون در مسیر فاجعه عظیم شماره چهاره؟
برای فهمیدن این موضوع، باید ببینیم چه چیزی باعث ایجاد فوران های آتشفشانی میشه.
ایسلند
آتشفشان ها در اطراف صفحات زمین ساختی پیدا میشن.
یعنی در مرزهای صفحه ای بین صفحات قرار دارن (پروفسور مایک رامپینو - آتشفشان شناس)،
اونجا که صفحات از هم جدا میشن یا به هم میرسن.
پروفسور مایک رامپینو از یکی از معدود
صفحات کره زمین بازدید میکنه اونجا که میشه از هم باز شدن،
صفحات زمین ساختی روی زمین رو دید.
ما الان روی یه مرز صفحه ای وایسادیم.
این گسلیه که در ایسلند میچرخه،
جاییکه صفحات دارن از هم جدا میشن.
دارن از هم فاصله میگیرن.
ما الان روی نیمه اروپایی وایسادیم و اون صفحه ای
که اونجاست، به صفحه آمریکای شمالی وصله.
اگه طولانی مدت اینجا بشینی میتونی حرکت،
صفحات رو ببینی.
ولی این صفحات فقط سالی یه سانتی متر حرکت میکنن،
پس باید یه مدت طولانی اینجا بشینی.
و البته، پدیده آتشفشانی هم هستن چرا که
وقتی صفحات از هم جدا میشن .ماگما از زیرشون به سمت بالا میاد،
نود و پنج درصد از آتشفشان های فعال صفحه
توی این مرزهای صفحه ای شکل میگیرن.
ولی یلواستون از این قوانین پیروی نمیکنه.
یلواستون واقعاً یه چیز غیر عادیه چرا که
ما اینجا توی مرز صفحه ای قرار نداریم.
ما الان وسط صفحه آمریکای شمالی هستیم.
نزدیک ترین مرز هزار و دویست کیلومتر با اینجا فاصله داره.
پس اگه صفحات به هم خورده نتونستن
یه ابر فوران ایجاد کنن پس چی عاملش بوده؟،
با داده هایی زلزله ای که از سرتاسر آمریکا جمع آوری شده،
میتونیم یه نمای پرتو ایکس از اینکه زیر یلواستون چه خبره تولید کنیم.
صفحه قاره ای آمریکای شمالی روی گوشته زمین شناورن،
لایه ای از سنگ نیمه مذاب.
سال 2018، دانشمندها یه ناهنجاری به طول سیصد و پنجاه کیلومتر توی هسته کشف کردن.
ستونی از سنگ نیمه مذاب ،که دانشمندها معتقدن از محیط اطرافش داغ تره،
و مثل یه سرچشمه مذاب عظیم
از هسته درونی زمین بالا میاد.
بهش میگن ستون گوشته ای.
بهشون میگن ستون های گوشته ای چون از اعماق زمین سر برمیارن،
و میتونن از هرجایی بالا بیان.
نیازی نیست مثل اکثر آتشفشان هامون
در مرکز مرزهای زمین ساختی باشن.
میتونن توی هرجای وسط صفحات اتفاق بیفتن.
پس اینجا توی یلواستون دقیقاً همچین چیزی در جریانه.
یه ستون گوشته ای داریم که از اعماق زمین بالا میاد
و پوسته زمین رو سوراخ سوراخ میکنه.
ستونی به این وسعت میتونه مهمات لازم
برای یه فوران آخرالزمانی رو تامین کنه.
ولی چی میتونه ماشه یلواستون رو بکشه؟
پارک ملی یلواستون روی زمین خطرناکی واقع شده.
نماهای پرتو ایکس از زمین نشون دهنده محفظه های ماگمای عظیمی هستن
که توانایی وارد کردن یه فاجعه به زمین رو دارن.
این منبع نیروی غول آسا چقدر بی قراره؟
ما تمام سال تحت هر شرایطی به کار ادامه میدیم.
امروز یه روز پاییزی زیبا داریم،
که بارون تبدیل به برف و ریز تگرگ میشه (دکتر دیوید منسین - پژوهشگر).
ما زمستون و تابستون هم میایم اینجا .زمستون فصل مورد علاقه منه،
ولی چالش برانگیز تر هم هست ،چون کلی برف اومده،
و واسه دور زدن باید از اسکی و اتوموبیل برفی استفاده کنی.
توی یکی از مراکز دور دست یلواستون،
دانشمند دیو منسین رفتار ماگما رو ردیابی میکنه.
ما اومدیم حرکات زمین رو اندازه گیری کنیم،
ببینیم زمین به محفظه ماگمای زیرینش چه عکس العملی نشون میده
تا بتونیم مشخص کنیم قضیه از چه قراره.
و قراره از تجهیزات جی پی اس هم استفاده کنیم،
همون تجهیزی که توی گوشی موبایلت وجود داره ولی
با یه درجه خیلی بالاتر، به شکلی که میتونیم حرکات رو با دقت میلیمتری ببینیم.
و بعدش یه آنتن جی پی اس هم داریم.
این تجهیز فاصله بین ماهواره جی پی اس،
و خود آنتن رو اندازه میگیره و ما هم تغییرات موقعیتی
آنتن رو در طی زمان اندازه میگیریم و این تغییرات بهمون میگن که
زمین چطور در طی زمان حرکت میکنه و در نتیجه محفظه ماگما چطور
با گذشت زمان تغییر میکنه.
ما متوجه شدیم که یلواستون بالا و پایین میره،
واسه همین بخش هایی از پارک رو به بالا حرکت میکنن
و بخش هایی از پارک هم رو به پایین.
یه منطقه ده کیلومتری به اندازه ده سانت
رو به بالا میره و یا این منطقه کناریش رو به پایین میره.
پس این قضیه بهمون نشون میده که این آتشفشان بی قراره.
تکون میخوره.
و معناش اینه که ماگما یا سیال
زیر سطح در حال حرکته.
یلواستون برخلاف ظاهرش، یه آتشفشان فعاله
و در واقع بزرگ ترین آتشفشان فعال دنیاست.
ولی چی باعث میشه محفظه ماگمای یلواستون
یه بار دیگه فوران کنه؟
روال کاری این محفظه های ماگمایی
خیلی با دیگ جوشان ماگمایی که
ممکنه تصور کنید زیر یه آتشفشان قرار داره، متفاوته.
در واقع، خیلی از این محفظه های ماگمایی اکثراً بلوری شدن.
یه یخمک رو در نظر بگیرید.
وقتی تازه یه یخمک میگیری بیشترش یخه و نمیتونی،
با یه نی بخوریش.
باید یه مدت گرمش کنی تا اینکه
اونقدری مایع بشه که بتونی همراه اون یخ
با نی بخوریش.
چه اتفاقی باعث میشه از یه یخمک زمین شناسی
به ابر فوران برسیم؟
یه اتفاقی باید بیفته دیگه.
باید یه جریان ماگما رو وارد محفظه ماگما کنیم
تا گرمش کنیم که مایع تر بشه.
برای فوران باید بیشتر از پنجاه درصدش مایع بشه.
فعلاً داده ها نشون میدن که کمتر از پونزده درصد
از محفظه ماگمای یلواستون مایع ست.
خیلی از نقطه عطف پنجاه درصد پایین تر.
اوضاع چقدر سریع میتونه تغییر کنه؟
زمین شناس حنا شاملو امیدواره که جواب این سوال بزرگ رو
با پیدا کردن یه چیز خیلی کوچیک بده.
الان داریم به یه محموله خاکستر از
تازه ترین فوران یلواستون نگاه میکنیم.
یکی از هیجان انگیزترین بخش های این خاکستر کریستال هایی هستن
که داخلش قرار دارن (حنا شاملو - سنگ شناس).
همین الانش میتونم چندتا کریستال خوشگل و خیلی بزرگ ببینم.
این کریستال ها حکم کپسول زمانی از اطلاعات رو دارن.
اینکه زیر آتشفشان قبل از اینکه فوران کنه چه اتفاقاتی میفتاده.
تیکه کردن کریستال ها نشون دهنده لایه هایی از رشد در طی زمانه.
مثل حلقه های درختی، این لایه ها هم اتفاقاتی که توی محفظه ماگما میفتاده رو ثبت میکردن،
اتفاقاتی که دقیقاً قبل از ابر فوران قبلی یلواستون رخ دادن.
به نظر ما اتفاقی که اینجا افتاده این بوده که یه مقدار ماگمای تازه
و نسبتاً داغ تر وارد منبع آتشفشان شده و اساساً
باعث شده ماگما یه مقدار مایع تر و یه مقدار فورانی تر بشه،
و نهایتاً هم باعث فورانش شده.
و جداً هیچ نمیدونیم که این فرآیندها چقدر طول کشیدن.
میلیون ها سال.
صدها هزار سال.
ولی تحقیقات پرده از یه مقیاس زمانی کاملاً متفاوت برداشتن.
چیزی که این لبه های کریستالی دارن بهمون میگن اینه که
از زمان ورود ماگما تا فوران
کمتر از چند دهه طول میکشه.
ما داریم به این یافته میرسیم که این اتفاق تو مقیاس طول عمر یه انسان رخ میده.
این کشف باعث نمیشه احتمال وقوع
یه ابر فوران زیاد بشه.
ولی معنیش اینه که اگه ماگما شروع به حرکت کرده باشه،
یلواستون سریع تر از چیزی که میدونستیم میتونه تبدیل به یه جای مرگبار بشه.
با این حال این اتفاق نیاز به تزریق حجم زیادی
از مواد مذاب به داخل محفظه ماگما داره.
این مواد ممکنه از کجا بیاد؟
سال 2015، جیمی فارل و همکارانش داشتن
از اعماق محفظه ماگمای یلواستون اسکن های زلزله خیزی انجام میدادن.
چیزی که اینجا داریم میبینیم یه سطح مقطع،
از وسط دهانه آتشفشانی یلواستونه.
تو قسمت بالای این تصویر منبع ماگما رو داریم،
که الآن یه مدته می دونیم که همین الآنش یکی از
بزرگ ترین منابع ماگماییه که روی کره زمین دیدیم.
ولی دقیقاً زیرش این منطقه متمایل به نارنجی و قرمز رو میبینیم.
این ویژگی تا حالا دیده نشده.
به طور باورنکردنی، دانشمندها زیر ماگمای یلواستون
یه محفظه عظیم ثانویه کشف کردن
که چهار و نیم برابر بزرگ تره.
توی بدترین سناریوی ممکن این منبع بسیار بزرگ تر میتونه،
ماگما رو به محفظه بالایی تزریق کنه و به مرز فروان برسوندش.
هیچ مدرکی وجود نداره که نشون بده این ابر آتشفشان به این زودی قراره فوران کنه.
ولی میدونیم که قبلاً سه بار با یه مقیاس عظیم منفجر شده.
اگه یلواستون یه بار دیگه فوران کنه،
چقدر میتونه مخرب باشه؟
سال 2010، پروفسور مایک رامپینو شاهد این بود که
آتشفشان ایافیاتلایوکوتل قسمت بالاش رو میترکونه (یکی از یخچال های طبیعی ایسلند).
ما اون بالا توی هلیکوپتر در حال فیلمبرداری
از فوران بودیم .اونجا میشد ستون های خاکستر رو دید،
میتونستی امواج انفجارها رو حس کنی.
میتونستی تیکه های عظیمی رو ببینی که از آتشفشان بیرون پرت میشن.
پیامدهای این فوران در سرتاسر اروپا پخش شد.
مسافرت های هوایی تعطیل شدن.
خاکستر مثل شیشه میمونه و وقتی به داخل
موتور جت کشیده میشه در حال ذوبه و داخل موتور رو میپوشونه،
و جلوی جت رو میگیره و بعدش هم موتور خاموش میشه.
بیشتر از نود و پنج هزار پرواز کنسل شدن.
ولی با این حال در مقایسه با ابر فورانِ
باستانی یلواستون، این یه اختلال زمین شناسی کوچیک بود.
ایافیاتلایوکوتل یه فوران خیلی خیلی کوچیک بود.
کمتر از یه کیلومتر مکعب .و اکثرش هم خاکستر،
اما توی یلواستون صحبت سر
هزار کیلومتر مکعبه.
یه ابرِ خاکستر از یلواستون
فقط پروازهای هوایی رو زمین نمیزنه.
یا مثل فوران سال 1980 کوه سنت هلن
فقط به شهرهای اطراف نمیخوره.
بلکه بیشتر از نصف کشور رو میپوشونه.
این اتفاق واسه مردم و حیوانات چه معنایی داره؟
نکته مثبت اینجا اینه که (صفحات فسیلی ریزش خاکستر - نبراسکا)
به طور باور نکردنی ازش محافظت شده واسه همین میتونی تموم
سرنخ های محشر دیرینه شناسی مربوط به نبراسکای باستان (دکتر مگان وترل - دیرینه شناس)
و یه سری سرنخ خیلی جالب از فوران های آتشفشانی گذشته رو توش ببینی.
دیرینه شناس دکتر مگان وترل
در جستجوی پاسخ .از صحنه یه فاجعه عظیم دیدن میکنه،
خیلی عظیمه!
همه جا اسکلت ریخته.
اینجا کلی حیوون مُرده وجود داره
که قاعدتاً باید ناراحت کننده باشه ولی واسه ما دیرینه شناس ها
اینجا یه مکان میخکوب کننده ست؛ هیچوقت همچین چیزی گیر آدم نمیاد.
دوازده میلیون سال پیش ،وقتی که این حیوون ها مُردن،
نبراسکا شبیه آفریقا بود.
این منطقه یه چاله آبی بود.
اولین چیزی که اینجا چشم من رو میگیره
این اسکلت عظیم یه کرگدنه.
اینجا یه کوچولو کنارشه و این هم یه بچه ست.
شبیه یه لحظه متاثر كننده واقعاً زیباست.
در واقعیت، این یه لحظه مرگه،
لحظه ای که این توله و مادرش با هم مُردن.
تعدادشون خیلی خیلی زیاده.
در واقع اونقدر اسکلت درسته اینجاست
که میشه اسمش رو مجموعه مرگ گذاشت.
تموم این حیوانات تو فاصله کمتر از چند هفته مُردن.
ولی چی اونها رو کشته؟
میتونی همه جای این استخون کرگدن ببینی،
یه بافت ناصاف و حسابی کف مانند داری.
این طبیعی نیست.
این طبیعیه.
این بیماری گرفته.
و جوابش احتمالاً استئودیستروفی هایپرتروفیک (یک بیماری استخوان است)
یا مرض ماریه.
مرض ماری معمولاً نتیجه آسیب شدید به ریه ست.
متهم احتمالاً همون چیزیه
که باعث مرگ این حیوانات شده.
یعنی خاکستر.
این اسکلت ها از یه بستر ضخیمی از خاکستر میان که
بخش عظیمی از نبراسکا رو میپوشونن.
دوازده میلیون سال پیش ،این خاکستر حیوانات رو خفه کرد،
کشتشون، و دفنشون کرد.
این خاکستر از جد ابر آتشفشانی که زیر یلواستون قرار داره، اومد.
یه ابر فوران تو آمریکای امروز
میتونه تا بیست و پنج درصد تموم آمریکایی ها رو از بین ببره.
از روی اتفاقی که همین دویست سال پیش رخ داد،
میشه گفت فاجعه تو سرتاسر کره زمین پخش میشه.
سال 1816 توی تاریخ بعنوان سالی بدون تابستون مشهوره.
ماه های جولای و آگوست توی بخش شرقی ایالات متحده برف بارید.
یخبندان محصولات کشاورزی رو از بین برد.
توی اروپا قحطی بود.
تو کل دنیا شورش های غذایی به راه افتاد.
بیشتر از هشتاد و دو هزار نفر مردن ،و خیلی هاشون هم از گرسنگی،
همه به لطف فوران آتشفشانی که سال قبلش اتفاق افتاده بود.
یه آتشفشان به اسم تامبورا توی اندونزی.
یکی از بزرگ ترین فوران ها در دوران باستان.
چطور یه فوران تو اون طرف زمین
تونسته یه سال بی تابستون رو توی اروپا و آمریکا خلق کنه؟
دلیلش ابر خاکستر نبوده.
بلکه ذرات کوچیکی بوده که از تامبورا به بیرون پرت شده بودن.
گوگرد دی اکسید ترکیب جالبیه چون وقتی
وارد قسمت بالایی جو میشه با آب ترکیب میشه،
و قطرات کوچکی از سولفوریک اسید میسازه
و این ترکیب توی جو شکل میگیره و یه پوشش میسازه و اینطوری نور خورشید رو برش میده.
سولفوریک اسید حاصل از تامبورا خورشید اون سمت زمین رو
برای یه سال تار کرد.
و این حتی یه ابر فوران هم نبود.
فوران های یلواستون حداقل ده برابر
قوی تر از تامبورا بودن.
برای یه چیزی مثل یلواستون،
سرمایش طبق معیار جهانی شاید پنج درجه یا بیشتر بوده.
و پنج درجه زیاد به نظر نمیاد.
ولی فرق بین الان و عصر یخبندان همینه.
یه زمستون آتشفشانی جهانی.
که سال ها طول می کشه
،دنیایی رو بدون فصل رشد محصولات تصور کنید
،شاید سال ها بدون تابستون
محصولات کشاورزی در سراسر دنیا به ثمر نمی شینن
در حال حاضر اندازه مصرف 3ماه غلات انبار کردیم
که می تونه تا 3ماه جوابگوی خوراک دنیا باشه، اما بعدش
غذایی در کار نخواهد بود
،در آخرین فوران یلواستون
خبری از انسان ها نبوده
،اگه یه فوران دیگه اتفاق بیفته موقع مواجه شدن یه دنیای متمدن
با یه تخریب آتشفشانی چه اتفاقی میفته؟
مواد جوشانی که زیر پارک ملی یلواستون قرار دارن
2تا از بزرگترین محفظه های ماگمایی هستن که تا حالا روی زمین کشف شدن
بدترین سناریوی ممکن، یه ابر فورانه
این وقایع شدیداً مخرب، اما به غایت کمیابن
احتمال وقوعش تو هر سالی 1 در میلیونه
پس احتمال وقوعش تو دوران زندگی ما بعیده ،اما چیزیه که
بالآخره اتفاق خواهد افتاد
،در دوران زندگی ما ،احتمال وقوعش شاید 1 در میلیون باشه
اما یلواستون دوباره فوران می کنه
درک این چیزها خیلی برامون مهمه
چرا که می دونیم در گذشته اتفاق افتادن
و خیلی راحت هم می تونن در آینده رخ بدن
ولی چیزی که این سری می تونیم در موردش بگیم اینه که
یه هشدار داریم
ما یه دهه یا دهه ها هشدار دریافت می کنیم
حالا اگه بدترین سناریوی ممکن
واقعاً اتفاق بیفته، چی می شه؟
حدود 30کیلومتری زیر یلواستون (30سال قبل از فوران)
ذخیره عظیم ماگمایی شروع به گرم شدن و تزریق مواد مذاب
به محفظه بالایی می کنه
ما از قبل خبردار می شیم
از ماگمایی که زیر زمین در حال جابجایی بوده
زلزله های مشخص و خاصی اتفاق می افته
و دگردیسی هایی توی زمین حاصل می شه
،12سال قبل از فوران
همچنین ممکنه خودش رو به شکل گازهای رو به افزایشی (4سال قبل از فوران)
که از سیستم آب گرمابی زمین خارج می شن، نشون بده
2ماه قبل از فوران
،همونطور که محفظه ماگمای بالایی به نقطه اوجش می رسه
ابر فوران یلواستون آماده انفجار می شه
3روز قبل از فوران
،چیزی که حالا می دونیم اینه که برای این فوران ها
می دونی، ما همه جور هشداری می گیریم
،ولی وقتی واقعاً اتفاق می افتن
خیلی سریع اتفاق می افتن
،یه فروان دهانه شکل ،که انسان ها تا حالا به چشم ندیدنش
در مقام مقایسه مثل اصابت یه شهاب سنگ می مونه
تمام سیاره رو تحت تأثیر قرار می ده
،همچنان که ابر فوران شدت می گیره
،380کیلومتر مکعب از مواد مذاب به سمت بالا حرکت می کنه
و به نیمه راه فضا می رسه
ولی هرچی بالا بره، باید پایین بیاد.
همونطور که ستون ساخته می شه و ساخته می شه و ساخته می شه
و سنگین تر می شه، نهایتاً اونقدر سنگین می شه که نمی تونه خودش رو ساپورت کنه
و شروع می کنه به ریختن روی زمین
همین جاست که اونی نصیبمون می شه که اسمش رو گذاشتیم جریان های آذرآواری
،این جریان با سرعت 650کیلومتر در ساعت حرکت می کنه
تقریباً با دمای 1000درجه سلسیوس می سوزه
و هر چیزی که در مسیرش هست رو از بین می بره
هر چیزی که در شعاع 160کیلومتری یلواستون قرار داره
کاملاً از بین می ره
مثل این می مونه که شبه جزیره سان فرانسیسکو
رو توی فقط چند دقیقه از بین ببری
اون هایی که از دست بهمن های جوشان فرار کردن
نمی تونن از خاکستر سمی و ضخیم فرار کنن
چندین هفته مثل بارون می باره
خاکستر ایالات متحده رو می پوشونه
دانشمندها تخمین می زنن که تو محدوده 200کیلومتری دهانه آتشفشان
این خاکستر اون قدری سنگین و ضخیمه
که مردم و حیوانات رو زنده زنده از بین می بره
خاک به شدت انباشته خطوط برق رو
دچار اتصالی و شبکه برق رو نابود می کنه
کشور رو در تاریکی فرو می بره
زندگی روزمره متوقف می شه
سفرهای هوایی توی اکثر قسمت های دنیا
،تعطیل می شه .نه فقط در این قاره
،همون طور که آمریکا خفه شده
فاجعه تمام جهان رو محاصره می کنه
میلیاردها تن گوگرد دی اکسید
دماهای جهانی رو سرنگون می کنه
مسئله اصلی اینه که این گازها کلی مواد
و گاز رو به طرف جو بالایی روان می کنه
،لزوماً تاریک نمی شه
اما حسابی سرد می شه و بعدش محصولات کشاورزی به ثمر نمی شینن
داریم به قحطی گسترده به سبب از بین رفتن
،محصولات کشاورزی نگاه می کنیم .مقیاسش تو کت آدم نمی ره
زمین وارد یه زمستان جهانی 5ساله می شه
توی این سال ها، میلیون ها نفر از گرسنگی می میرن
فقط یه رخداد انقراضی همگانی نخواهد بود
بلکه ممکنه اتمام تمدن بشریت باشه
،قحطی، نا آرامی های مدنی
جنگ هایی که ممکنه اتفاق بیفتن، بیماری
تمام این اتفاقات به عنوان پیامد یه ابر فوران آتشفشانی رخ می دن
فرشته نجات انسانیت اینه که ابر فوران ها
رویدادهای نامتداولی هستن
به طور باور نکردنی کمیاب هستن
،اما با اینکه خیلی کمیاب هستن ،ولی درک اینکه اثرات چنین فورانی چی خواهد بود
هنوز هم از اهمیت زیادی برخورداره
اتفاقیه که من به عنوان یه زمین شناس امیدوارم
در دوره زندگی ما اتفاق نیفته